Договор со странски купувач може да биде важен чекор за развој на македонска производствена компанија. Но големата нарачка не носи само можност за поголема продажба, туку и нови одговорности. Ако стоката пристигне оштетена, ако камионот доцни или ако товарот се изгуби, исходот може да зависи од договорените услови, превозната документација и осигурувањето.
Првата проверка е да се утврди кој е одговорен за организирање на превозот. Во меѓународната трговија често се користат правилата Incoterms на Меѓународната трговска комора. Тие помагаат да се дефинира распределбата на одредени обврски, трошоци и ризици меѓу продавачот и купувачот. Но не ги решаваат сите прашања од продажниот договор.
Втората проверка е моментот кога ризикот преминува од продавачот на купувачот. Тој момент може да биде различен според договорената Incoterms-клаузула. Затоа не е доволно во договорот да пишува само дека транспортот е платен од продавачот. Плаќањето на транспортот и носењето на ризикот не мора секогаш да се совпаѓаат.
Практичен пример: Македонска фирма испраќа машински компоненти со фактурна вредност од 40.000 евра до клиент во Германија. При истовар се открива дека дел од компонентите се оштетени. Дали штетата е на товар на продавачот, купувачот, превозникот или осигурувачот ќе зависи од конкретните договорни услови, причината за штетата и применливите правила. Самата фактура не дава целосен одговор.
Третата препорака е задолжително да се провери пакувањето. Ако производот бара специјална амбалажа, фиксирање, заштита од влага или температурни услови, тие барања треба да бидат документирани. Недоволното пакување може да го отежни остварувањето на одредени побарувања, зависно од причината за оштетувањето и условите за покритие.
Четвртата мерка е детална проверка на транспортното осигурување. Не секоја полиса покрива секој вид штета. Потребно е да се проверат осигурените ризици, исклучувањата, максималниот износ на покритие и постапката за пријавување. Договорената одговорност на превозникот не мора да биде еднаква на целосната вредност на товарот.
Петтото правило е документирање на состојбата при испорака. Фотографии од пакувањето, транспортните документи, записниците и навремените забелешки можат да бидат важни докази ако настане спор. Сепак, роковите и начинот на пријавување на штета зависат од применливите правила и договорот.
Шестата препорака е да се провери кој ги покрива трошоците ако испораката мора да се повтори. Кај специфични производи, повторното производство и новиот транспорт можат да бидат значително поскапи од првичната испорака. Компанијата треба да знае дали постои одреден договорен механизам за решавање на таквата ситуација.
Седмото правило е договорот да содржи јасни правила за квалитетот, приемот на производите, рекламациите и решавањето спорови. Incoterms не го заменува целосниот договор, ниту автоматски ги уредува сопственоста и сите правни лекови.
Осмата препорака е кај поголеми пратки договорот и осигурувањето да ги провери соодветен стручен советник пред испораката. Многу е полесно однапред да се утврди распределбата на ризикот отколку да се решава меѓународен спор откако товарот ќе биде оштетен.
Заклучок: Извозот не завршува со испраќање на стоката. Јасните транспортни услови, документацијата и осигурувањето можат да бидат пресудни за финансиската заштита на компанијата.
