Ќе останат ли бензините на сегашните цени, ќе следува ново поскапување или возачите денеска сепак ќе добијат мало олеснување?
Ова е главното прашање пред денешната редовна пресметка на Регулаторната комисија за енергетика. Во моментов ЕУРОСУПЕР БС-95 се продава по максимална цена од 99 денари за литар, а ЕУРОСУПЕР БС-98 по 101 денар. Цените важат од 22 септември.
Последните две пресметки покажаа колку брзо може да се смени ситуацијата. На 14 септември бензините поскапеа за 3,50 денари за литар, откако светските референтни цени на бензините во пресметката се зголемија за повеќе од шест проценти. Само една недела подоцна, на 21 септември, РКЕ ја намали цената на двата бензини за 1,50 денари за литар.
Значи, за само седум дена пазарот испрати две сосема различни пораки.
Токму затоа денешната одлука е потешка за прогнозирање само со поглед на цената на суровата нафта.
Во текот на изминатата недела меѓународниот пазар остана нервозен, а почетокот на денешното тргување повторно носи нагорен притисок. Брент нафтата утрово се движи околу 107 долари за барел, откако во петокот беше нешто над 104 долари.
На прв поглед, тоа не звучи добро за возачите. Но тука постои една важна работа: денешниот скок на нафтата не треба директно да се претвори во денешната цена на бензинот во Македонија.
РКЕ не ја формира цената според тоа колку чини еден барел токму во моментот кога заседава Комисијата. Во пресметката влегуваат референтните цени на готовите нафтени деривати за определен период, движењето на курсот на доларот и останатите елементи од методологијата.
Оттука, она што се случува на берзите денеска е важен сигнал за правецот, но уште поважно за денешната одлука е како се движеле бензинските котации во текот на целата измината недела.
И токму тука сликата станува поинтересна.
Минатата недела бензините во Македонија поевтинија иако во претходната пресметка референтните светски цени на бензинот беа повисоки за 0,960 проценти. Голема улога имаше даночната компонента – кај бензините беше применето намалување на акцизата од четири денари за литар.
Тоа значи дека домашната цена во овој момент не е само приказна за берзата.
Ако истиот даночен механизам остане во сила и во денешната пресметка, тој повторно може да апсорбира дел од притисокот од меѓународните пазари. Но доколку референтната цена на бензините во изминатата недела пораснала посилно, просторот за ново поевтинување станува многу потесен.
Што тогаш е најреално?
Во овој момент не се гледа јасна основа за некое поголемо намалување на бензините. Светскиот пазар не оди убедливо надолу, а новиот раст на суровата нафта дополнително ја намалува веројатноста дека започнува подолг период на поевтинување.
Од друга страна, не би било коректно однапред да се тврди дека денеска мора да следува поскапување. За таков заклучок недостасува најважниот податок – точниот просек на референтните бензински котации што ќе влезат во формулата на РКЕ.
Затоа, непосредно пред одлуката, сценариото повеќе личи на борба меѓу две спротивни сили.
Од една страна се високата цена на нафтата и нестабилниот меѓународен пазар. Од друга страна се домашните даночни мерки и фактот што цената не се пресметува според еден берзански ден, туку според цел референтен период.
За возачите најважната граница денеска е психолошки јасна: дали БС-95 ќе остане под 100 денари за литар.
Сегашната цена од 99 денари значи дека дури и релативно мала нагорна корекција може повторно да го врати најкористениот бензин над таа граница. БС-98 веќе се продава по 101 денар.
Но можно е и РКЕ да утврди дека неделното движење не е доволно за позначајна промена, па цените да останат блиску до сегашните нивоа.
Одлуката што ќе биде донесена денеска затоа ќе биде интересна и од уште една причина: ќе покаже дали минатонеделното поевтинување беше почеток на смирување или само кратка пауза во периодот на скапи горива.
Ако меѓународната нафта продолжи да се движи над 100 долари за барел и во наредните денови, притисокот врз цените нема да исчезне. Дури и ако денешната одлука биде поволна за бензините, сегашната состојба на светските пазари предупредува дека стабилноста може да биде краткотрајна.
Затоа одговорот на прашањето „ќе поскапи ли бензинот денеска?“ во овој момент не може чесно да се даде во денари.
Но едно е појасно: пазарните услови не упатуваат на големо поевтинување, а главната дилема е дали домашните механизми повторно ќе го амортизираат надворешниот притисок или цената на бензинот повторно ќе тргне нагоре.
Конечниот одговор ќе го даде денешната одлука на РКЕ.