Телефонот одамна е изваден од полначот, но полначот останал во штекерот. Телевизорот е изгасен со далечинскиот управувач, рутерот работи цела ноќ, а микробрановата печка постојано го покажува времето. Дали сите овие уреди трошат електрична енергија и кога не ги користиме?
Одговорот е да, но со една важна разлика: не сите трошат исто, а кај современите полначи потрошувачката без приклучен телефон најчесто е многу мала.
Во време кога домаќинствата внимателно ги следат сметките за електрична енергија, лесно е да се поверува дека десетина полначи оставени во штекерите можат значително да ја зголемат месечната сметка.
Но, бројките покажуваат поинаква слика.
Еден современ полнач без телефон може да потроши електрична енергија во вредност од само неколку денари годишно. Од друга страна, одредени електронски уреди што остануваат активни или во режим на подготвеност можат да создадат многу поголем трошок.
Затоа вистинското прашање не е само дали полначот троши струја, туку кои уреди во домот трошат најмногу кога мислиме дека не работат.
ДАЛИ ПОЛНАЧОТ ТРОШИ СТРУЈА АКО НЕМА ПРИКЛУЧЕН ТЕЛЕФОН?
Да. Полначот може да троши мала количина електрична енергија и кога телефонот не е поврзан со него.
Причината е во неговата електроника.
Полначот ја претвора електричната енергија од домашната мрежа во напон и струја соодветни за полнење на мобилниот телефон.
Кога телефонот е приклучен, полначот испорачува енергија за неговата батерија и за работата на уредот.
Кога телефонот ќе се исклучи, главното оптоварување исчезнува, но дел од електронските компоненти можат да останат активни.
Оваа состојба се нарекува потрошувачка без оптоварување, односно no-load power consumption.
Европската комисија ја препознава оваа потрошувачка како посебна категорија и за определени надворешни напојувања има воведено ограничувања.
Според европската регулатива што се применува од април 2020 година, за многу стандардни надворешни AC-DC напојувања со излезна моќност до 49 вати максималната потрошувачка без оптоварување изнесува 0,10 вати.
За определени други категории, вклучително и напојувања со повеќе истовремени излезни напони, границата е различна.
Ова се регулаторни максимуми за опфатените производи, а не тврдење дека секој полнач троши точно толку.
Некои современи полначи можат да имаат и значително помала потрошувачка.
КОЛКУ ЧИНИ ЕДЕН ПОЛНАЧ ШТО ОСТАНУВА ВО ШТЕКЕРОТ ЦЕЛА ГОДИНА?
Да направиме конкретна пресметка.
Ќе претпоставиме дека полначот троши 0,10 вати кога нема приклучен телефон и дека останува во штекерот 24 часа дневно, 365 дена годишно.
За една година тоа се 8.760 часа.
Вкупната потрошувачка би изнесувала 0,876 киловат-часови.
За да ја претвориме оваа количина во пари, можеме да ја искористиме просечната цена на електричната енергија за домаќинствата во Македонија.
Според Државниот завод за статистика, во првото полугодие од 2026 година просечната цена изнесувала 7,427 денари за киловат-час, со ДДВ.
Со оваа просечна цена, полначот би потрошил електрична енергија во вредност од приближно 6,5 денари за цела година.
Не за еден ден.
Не за еден месец.
Туку за 365 дена непрекинато приклучување.
Се разбира, ова е пресметка врз основа на претпоставена потрошувачка од 0,10 вати, а не мерење на конкретен полнач.
Вистинскиот трошок зависи од моделот, неговата потрошувачка без оптоварување и цената по која домаќинството ја плаќа електричната енергија.
ШТО АКО ВО ДОМОТ ИМАТЕ ПЕТ ИЛИ ДЕСЕТ ПОЛНАЧИ?
Во современ дом често има повеќе полначи: за мобилни телефони, таблети, слушалки, паметни часовници и други уреди.
Ако пет полначи трошат по 0,10 вати и сите остануваат приклучени цела година без оптоварување, нивната вкупна потрошувачка би изнесувала 4,38 киловат-часови.
Според истата просечна цена, тоа би чинело околу 33 денари годишно.
Десет такви полначи би потрошиле 8,76 киловат-часови, односно околу 65 денари годишно.
Овие износи не се причина за паника.
Тие покажуваат дека современите, ефикасни полначи не се меѓу главните виновници за високите сметки за електрична енергија.
Но, тоа не значи дека секој стар, оштетен или неквалитетен полнач има иста потрошувачка.
Постарите модели можат да бидат помалку ефикасни, а кај сомнителни и оштетени полначи постои и прашањето за електричната безбедност.
НЕ Е ИСТО ПОЛНАЧ ОД 20 ВАТИ И ПОТРОШУВАЧКА ОД 20 ВАТИ
Ова е едно од најчестите недоразбирања.
На полначот може да пишува 20 W, 30 W, 45 W или 65 W.
Некој би можел да помисли дека полнач од 20 вати троши 20 вати во секој момент додека е во штекерот.
Но, тоа не е точно.
Ознаката од 20 вати обично се однесува на максималната излезна моќност што полначот може да ја испорача при соодветни услови.
Таа не значи дека полначот постојано троши толку електрична енергија од мрежата.
Кога нема приклучен телефон, потрошувачката може да биде само мал дел од еден ват.
Кога телефонот се полни, потрошувачката се менува зависно од состојбата на батеријата, договорениот режим на полнење и ефикасноста на полначот.
Затоа е погрешно да се пресметува годишната потрошувачка на празен полнач така што неговата максимална декларирана моќност ќе се помножи со 24 часа.
Таквата пресметка може драматично да го прецени вистинскиот трошок.
КОИ УРЕДИ МОЖАТ ДА ТРОШАТ ПОВЕЌЕ ОД ПОЛНАЧОТ?
Во многу домови има уреди што продолжуваат да користат електрична енергија и кога не ја извршуваат својата главна функција.
Тоа е познато како потрошувачка во режим на подготвеност, односно standby.
Некои телевизори чекаат сигнал од далечинскиот управувач.
Одредени ТВ-приемници и декодери остануваат поврзани со мрежата.
Компјутерите можат да бидат во режим на мирување.
Печатачите можат да останат подготвени за нова задача.
Паметните звучници и други поврзани уреди можат постојано да комуницираат со интернет.
Ова не значи дека сите тие уреди трошат многу.
Современите европски правила ограничуваат различни категории потрошувачка во режим на подготвеност.
Но, кај уредите што остануваат поврзани на мрежа, потрошувачката може да биде поголема отколку кај едноставен полнач без телефон.
Затоа, ако домаќинството сака да открие каде може да заштеди, има смисла прво да ги провери уредите што постојано работат или остануваат мрежно активни.
РУТЕРОТ РАБОТИ 24 ЧАСА – КОЛКУ МОЖЕ ДА ЧИНИ?
Интернет-рутерот е посебен случај.
Тој не е само уред во режим на подготвеност. Кога обезбедува интернет-врска, тој активно работи, дури и ако никој во моментот не гледа видео или не користи телефон.
Затоа неговата потрошувачка не треба да се изедначува со онаа на празен полнач.
Да претпоставиме дека еден рутер просечно троши 10 вати.
Ако работи непрекинато цела година, би потрошил 87,6 киловат-часови.
Според просечната цена од 7,427 денари за киловат-час, тоа би чинело приближно 651 денар годишно.
Ако просечната потрошувачка е 5 вати, трошокот би бил приближно 325 денари годишно.
Ако е 15 вати, би изнесувал околу 976 денари годишно.
Ова се илустративни пресметки, не измерени податоци за конкретни рутери.
Но, покажуваат нешто важно: уред што троши релативно малку, но работи непрекинато, може да создаде забележлив годишен трошок.
Сепак, исклучувањето на рутерот може да ја прекине интернет-врската, фиксната телефонија преку интернет, паметните домашни уреди или други услуги.
Затоа не е практично секое домаќинство автоматски да го исклучува рутерот секоја вечер.
ТЕЛЕВИЗОРОТ Е ИЗГАСЕН, НО НЕ Е ЦЕЛОСНО ИСКЛУЧЕН
Кога телевизорот се исклучува со далечинскиот управувач, тој обично преминува во режим на подготвеност.
Во таква состојба може да продолжи да прима сигнал за повторно вклучување.
Кај паметните телевизори, зависно од моделот и поставките, може да постојат и дополнителни мрежни функции.
Европските правила за потрошувачка во режим на подготвеност од 2025 година предвидуваат ограничувања за опфатените категории уреди, вклучително и граница од 0,5 вати за определени standby и off режими.
За некои режими со прикажување информации и за мрежна подготвеност важат различни ограничувања.
Тоа значи дека не е оправдано да се тврди дека секој современ телевизор троши десетици вати кога е изгасен.
Но, ако во домот има повеќе уреди со мрежни функции, нивната вкупна потрошувачка може да биде поголема од потрошувачката на неколку празни полначи.
КОЛКУ ЧИНИ УРЕД ШТО ТРОШИ САМО ЕДЕН ВАТ?
Еден ват изгледа речиси безначајно.
Но, ако уредот троши еден ват непрекинато, за една година тоа се 8,76 киловат-часови.
Според просечната цена за домаќинствата во првото полугодие од 2026 година, тоа е приближно 65 денари годишно.
Пет вати непрекината потрошувачка би чинеле околу 325 денари.
Десет вати – околу 651 денар.
Дваесет вати – приближно 1.301 денар годишно.
Разликата е очигледна.
Ако целта е вистинска заштеда, поважно е да се открие уред што непотребно троши 10 или 20 вати во текот на целата година, отколку да се очекува голема финансиска корист од исклучување еден современ полнач што троши само 0,10 вати.
ЗОШТО „МАЛИТЕ ПОТРОШУВАЧИ“ МОЖАТ ДА СТАНАТ ЗНАЧАЈНИ?
Проблемот не е секогаш во еден уред.
Еден полнач троши малку.
Еден телевизор во режим на подготвеност може да троши малку.
Но, во дом со повеќе телевизори, декодери, конзоли, печатачи, паметни уреди и мрежна опрема, вкупната потрошувачка може да се зголеми.
Европската комисија ја препознава оваа појава и преку регулативата за standby и мрежна подготвеност поставува ограничувања за различни категории електрични и електронски производи.
Сепак, не постои универзален износ што важи за секое домаќинство.
Две семејства со ист број електрични апарати можат да имаат различна потрошувачка поради возраста на уредите, нивните поставки, начинот на користење и техничките карактеристики.
Затоа најточниот одговор не се добива со броење штекери, туку со мерење на потрошувачката.
КАКО ДА ПРОВЕРИТЕ КОЛКУ СТРУЈА ТРОШИ ОДРЕДЕН УРЕД?
Еден од наједноставните начини е користење мерач на потрошувачка што се приклучува меѓу штекерот и електричниот уред.
Таквиот мерач може да ја прикаже моменталната моќност во вати и потрошената електрична енергија во киловат-часови, зависно од моделот.
На пример, ако сакате да проверите колку троши телевизорот кога е изгасен со далечинскиот управувач, можете да ја измерите неговата потрошувачка во тој режим.
Но, постои важно ограничување.
Многу евтини мерачи не се доволно прецизни за потрошувачка од само неколку стотинки или десетинки ват.
Американското Министерство за енергетика, во упатството за мерење на standby потрошувачката, упатува на стандардот IEC 62301 и на потребата од соодветна мерна точност при многу ниски вредности.
Затоа, ако обичен мерач покаже нула за празен полнач, тоа не докажува дека неговата вистинска потрошувачка е апсолутно нула.
Можно е само да е под прагот што инструментот може сигурно да го измери.
За поголеми потрошувачи, како рутер или друг постојано активен уред, обичен квалитетен мерач може да биде многу покорисен.
ДАЛИ ТРЕБА ДА ГО ВАДИТЕ ПОЛНАЧОТ ОД ШТЕКЕРОТ?
Од аспект на потрошувачката на електрична енергија, исклучувањето на празен современ полнач најчесто носи мала финансиска заштеда.
Но, постојат и други причини поради кои е разумно полначот да не останува непотребно приклучен.
Особено внимание треба да се обрне на оштетени кабли, полначи со пукнато куќиште, необично загревање, мирис на изгорено или видливи оштетувања.
Таквите уреди не треба да продолжат да се користат.
Исто така, важно е да се избираат полначи од проверени производители и продавачи, со соодветни безбедносни ознаки и технички карактеристики.
Не треба да се создава впечаток дека секој исправен полнач што останал во штекерот претставува непосредна опасност.
Но, од безбедносен аспект, нема потреба неискористен и особено сомнителен или оштетен полнач постојано да останува приклучен.
ДАЛИ ПОЛНАЧОТ ТРОШИ И КОГА ТЕЛЕФОНОТ Е НАПОЛНЕТ 100 ПРОЦЕНТИ?
Ова е различна ситуација од полнач без приклучен телефон.
Кога телефонот останува приклучен, системот за управување со батеријата го контролира полнењето.
Современите телефони не ја полнат батеријата со максимална моќност непрекинато откако ќе достигне 100 проценти.
Но, телефонот може и понатаму да троши електрична енергија за сопствената работа, а системот за полнење може повремено да одржува определена состојба на батеријата.
Затоа потрошувачката не мора да биде нула.
Нејзината вредност зависи од телефонот, полначот, активните функции и начинот на управување со батеријата.
За здравјето на батеријата поважни можат да бидат температурата, режимот на полнење и препораките на производителот отколку самиот трошок на електрична енергија за една ноќ.
КАДЕ НАВИСТИНА ТРЕБА ДА ЈА БАРАМЕ ЗАШТЕДАТА?
Ако домаќинството сака да ја намали сметката за струја, најдобро е да започне од уредите што трошат повеќе енергија.
Греењето, ладењето, загревањето вода, готвењето и одредени големи домашни апарати можат да имаат многу поголемо влијание врз вкупната потрошувачка отколку полначите без телефон.
Тоа не значи дека треба да се игнорира standby потрошувачката.
Напротив, има смисла да се исклучуваат уреди што не се потребни и кај кои исклучувањето нема да прекине важна функција.
Но, заштедата треба да се проценува според реалните бројки.
Ако некој уред троши само 0,10 вати, финансиската корист од неговото исклучување е мала.
Ако непотребно активен уред троши 15 вати во текот на целата година, неговото исклучување или подобро управување со работата може да има значително поголем ефект.
Токму затоа е корисно да се знае разликата меѓу вати и киловат-часови.
Ватот ја покажува моменталната моќност, а киловат-часот количината потрошена електрична енергија во определен период.
Малата моќност помножена со многу часови може да создаде забележлива потрошувачка.
Но, кога почетната моќност е исклучително мала, дури и цела година може да значи само неколку денари.
ЗАКЛУЧОК: ПОЛНАЧОТ ТРОШИ, НО НЕ Е ГЛАВНИОТ ВИНОВНИК ЗА ВИСОКИТЕ СМЕТКИ
Полначот што останува во штекерот без приклучен телефон може да троши електрична енергија.
Но, кај современите ефикасни модели потрошувачката е толку мала што годишниот трошок може да изнесува само неколку денари.
Во нашата илустративна пресметка, полнач со потрошувачка од 0,10 вати би чинел приближно 6,5 денари годишно.
Од друга страна, уред што постојано троши 10 вати би потрошил електрична енергија во вредност од околу 651 денар годишно, според користената просечна цена.
Разликата покажува зошто не треба сите мали електрични уреди да се ставаат во иста категорија.
Најголемата заштеда не доаѓа од стравот дека секој штекер троши многу, туку од разбирањето кои уреди навистина користат електрична енергија и колку долго работат.
Затоа, ако го извадите полначот од штекерот, тоа е разумна навика.
Но, ако сакате навистина да ја намалите сметката за струја, проверете ги и уредите што работат непрекинато, оние што остануваат мрежно активни и големите потрошувачи во домот.
Таму разликата може да биде многу поголема.
